USA, Iran i Izrael: świat, w którym sojusze przestają być oczywiste

Jeszcze kilka lat temu mapa światowych sojuszy wydawała się stosunkowo czytelna. Stany Zjednoczone miały swoich partnerów, przeciwników i strefy wpływów. Izrael pozostawał jednym z najważniejszych sojuszników Waszyngtonu na Bliskim Wschodzie, a Iran jednym z głównych przeciwników amerykańskiej polityki w regionie. Dziś te podziały formalnie nadal istnieją, ale coraz mniej mówią o tym, jak naprawdę działa świat.

Widać to zarówno na Bliskim Wschodzie, gdzie USA, Iran i Izrael znajdują się w centrum przeciągającego się konfliktu, jak i w relacjach Waszyngtonu z państwami, które przez dekady uchodziły za jego najbardziej przewidywalnych partnerów.

Kanada jest tutaj dobrym przykładem.

Decyzja Ottawy o zawieszeniu negocjacji handlowych ze Stanami Zjednoczonymi sama w sobie nie ma oczywiście nic wspólnego z wojną z Iranem. Pokazuje jednak coś znacznie szerszego: nawet bliscy partnerzy USA coraz częściej próbują zaznaczać granice swojej zależności od Waszyngtonu.

Raczej nie.

USA coraz częściej używają siły — nie tylko militarnej

W przypadku Iranu jest to przede wszystkim potęga militarna i gospodarcza. Konflikt rozpoczęty 28 lutego 2026 roku przez uderzenia USA i Izraela na Iran doprowadził do wielomiesięcznej konfrontacji, której nie zakończyły kolejne próby zawieszenia broni. Jednym z centralnych punktów sporu stała się Cieśnina Ormuz — kluczowa arteria światowego handlu energią.

Waszyngton sięga równocześnie po sankcje, blokadę morską i presję ekonomiczną. Iran odpowiada groźbami wobec żeglugi i państw wspierających amerykańskie działania. W sierpniu napięcie ponownie wzrosło, a władze w Teheranie ostrzegały sąsiadów przed uczestnictwem w amerykańskiej kampanii gospodarczej.

To właśnie tutaj pojawia się element wspólny z innymi sporami prowadzonymi przez USA: przekonanie, że dostęp do największego rynku świata, systemu finansowego, technologii i bezpieczeństwa może być używany jako narzędzie polityczne.

Wobec Iranu narzędzia są ekstremalne. Wobec sojuszników przybierają formę ceł, negocjacji handlowych i nacisku gospodarczego. Mechanizm jest jednak podobny — przewaga ma przełożyć się na ustępstwa drugiej strony.

OCZYWISTE SOJUSZE PRZECHODZĄ W NIEPAMIĘĆ, ALE POWSTAJĄ TE NOWE CZASAMI NIEOCZYWISTE.

Państwa Zatoki Perskiej zaczęły zastanawiać się, czy dalsze uzależnianie własnego bezpieczeństwa od Stanów Zjednoczonych jest wystarczającą strategią. Na Bliskim Wschodzie pojawiają się nowe formaty współpracy i nowe próby zabezpieczania interesów niezależnie od Waszyngtonu. „Financial Times” zwraca uwagę, że wojna przyspieszyła regionalne przetasowanie. Tym samym musiła część państw do ponownej oceny zarówno amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa, jak i roli Izraela w regionie.

To paradoks.

Im bardziej USA próbują potwierdzić swoją dominację, tym silniejszą motywację dają niektórym państwom, aby przygotowywać się na świat, w którym amerykańska dominacja nie będzie już jedyną opcją.

CZY USA NADAL JEST SZERYFEM ŚWIATA, CZY TYLKO SKARBONKĄ TRUMPA?

Iran doskonale rozumie znaczenie gospodarki

Teheran od lat wie, że jego największą słabością nie jest wyłącznie przewaga militarna przeciwników.

Jest nią gospodarka.

Dlatego Iran wykorzystuje Cieśninę Ormuz nie tylko jako element strategii wojskowej, lecz także jako instrument nacisku ekonomicznego. Jeśli bezpieczeństwo transportu ropy i gazu staje się niepewne, skutki odczuwają nie tylko Stany Zjednoczone czy Izrael. Odczuwają je Europa, Azja, państwa Zatoki i światowe rynki.

Kanada również dołączyła w sierpniu do presji na Teheran. Tym razem nakładając kolejne sankcje na osoby powiązane z działaniami utrudniającymi żeglugę w rejonie Cieśniny Ormuz. Ottawa podkreśla, że tysiące marynarzy i setki statków pozostają dotknięte skutkami konfliktu.

I właśnie tutaj historia zatacza interesujące koło.

Kanada może wspierać Stany Zjednoczone w presji na Iran, a jednocześnie sprzeciwiać się Waszyngtonowi w kwestiach handlowych.

Sojusz nie oznacza już automatycznego podporządkowania.

Świat wchodzi w epokę transakcyjnych sojuszy

To być może najważniejszy wniosek płynący zarówno z napięć USA–Kanada, jak i znacznie poważniejszego konfliktu USA–Iran–Izrael.

Państwa coraz częściej współpracują w jednym obszarze i jednocześnie ostro rywalizują w innym.

Turcja może należeć do NATO i jednocześnie budować własne regionalne układy bezpieczeństwa. Arabia Saudyjska może współpracować z Waszyngtonem, a równocześnie szukać alternatywnych partnerów. Kanada może uczestniczyć w sankcjach przeciwko Iranowi i jednocześnie odpowiadać na amerykańskie cła.

Stary model polityki zagranicznej — „jesteś z nami albo przeciwko nam” — coraz gorzej opisuje rzeczywistość.

USA wygrają wiele sporów. Pytanie, ilu partnerów przy tym stracą

Stany Zjednoczone nadal dysponują czymś, czego nie posiada żadne inne państwo w podobnej skali. Oni mają połączeniem potęgi militarnej, gospodarczej, technologicznej i finansowej.

Mogą więc wywierać ogromną presję zarówno na Iran, jak i na partnerów handlowych.

Nie oznacza to jednak, że każda wygrana negocjacja wzmacnia długoterminową pozycję Ameryki.

Jeżeli sojusznicy zaczynają dochodzić do wniosku, że muszą zabezpieczać się również przed decyzjami Waszyngtonu. Naturalną konsekwencją będzie dywersyfikowanie handlu, tworzenie nowych porozumień i budowanie alternatywnych struktur bezpieczeństwa.

Wojna USA i Izraela z Iranem pokazuje ten proces w jego najbardziej brutalnej formie. Spory handlowe pokazują dokładnie to samo zjawisko w garniturach, przy stole negocjacyjnym.

Dlatego prawdziwym pytaniem nie jest dziś, czy Stany Zjednoczone pozostają najpotężniejszym państwem świata.

Pozostają.

Pytanie brzmi: czy sposób, w jaki Waszyngton używa swojej potęgi, przekonuje inne państwa, że warto być blisko USA — czy raczej, że warto przygotować sobie plan B?

Oryginalny tekst będący podstawą napisanego felietonu, najdziesz TUTAJ: