Trybunał, któremu musimy znowu zaufać

Problem Polski nie polega dziś wyłącznie na tym, kto siedzi w fotelu prezesa Trybunału Konstytucyjnego. Problem jest znacznie poważniejszy: część obywateli przestała wierzyć, że Trybunał stoi ponad polityczną wojną. A państwo, w którym konstytucyjny bezpiecznik sam staje się przedmiotem sporu, zaczyna mieć problem większy niż jakakolwiek partia.

Najnowsza odsłona konfliktu jest symptomatyczna. Sędzia Sławomir Patyra zawiadomił prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego Bogdana Święczkowskiego. Według informacji medialnych sprawa dotyczy sposobu wyznaczania składów orzekających. Sam Trybunał stanowczo odrzuca te zarzuty, twierdząc, że jego prezes działał zgodnie z prawem i w granicach swoich kompetencji.

I właśnie tutaj zaczyna się problem większy niż personalny konflikt Patyry ze Święczkowskim.

Trybunał nie jest kolejnym urzędem

Trybunał Konstytucyjny nie jest ministerstwem, agencją państwową ani parlamentarną komisją, której skład może zmienić się razem z wyborami.

To jeden z najważniejszych bezpieczników państwa.

Zgodnie z art. 188 Konstytucji Trybunał bada m.in. zgodność ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją, kontroluje zgodność określonych przepisów wydawanych przez centralne organy państwa z aktami wyższego rzędu oraz rozpoznaje skargi konstytucyjne. Rozstrzyga również spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa. Co więcej, jego orzeczenia mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Mówiąc najprościej: kiedy większość parlamentarna uchwala ustawę, Trybunał ma być miejscem, które potrafi powiedzieć tej większości:

„Nie. Konstytucja jest ważniejsza od waszej chwilowej przewagi w Sejmie”.

I dokładnie dlatego Trybunał powinien być instytucją, której ufa zarówno wyborca PiS, KO, Lewicy, Konfederacji, PSL, jak i człowiek, który żadnej z tych partii nie chce widzieć na oczy.

Jeżeli połowa Polski uważa TK za „trybunał tamtych”, a druga połowa za instytucję atakowaną przez „tych drugich”, konstytucyjny bezpiecznik przestaje pełnić swoją podstawową społeczną funkcję.

Bo problemem nie jest tylko to, kto ma rację

Reset konstytucyjny.

Co właściwie oznacza „reset”?

Nie istnieje jeden, wspólny projekt noszący taką nazwę.

Władysław Kosiniak-Kamysz już w 2024 roku mówił o potrzebie „resetu konstytucyjnego” w sprawie Trybunału. W kwietniu 2026 roku przedstawiał stanowisko PSL jako propozycję napisania od początku ustawy regulującej funkcjonowanie TK.

Inne środowiska idą dalej.

W debacie pojawiały się projekty zakładające ponowne ukształtowanie składów najważniejszych instytucji wymiaru sprawiedliwości na podstawie szerokiego politycznego porozumienia. Taką koncepcję przedstawiali m.in. politycy Konfederacji.

Jeszcze inny wariant omawia Fundacja Batorego. W opublikowanej 28 września 2026 roku analizie Tomasz Zalasiński zestawia różne scenariusze odbudowy TK i przedstawia obywatelski model „resetu konstytucyjnego” zmierzający do trwałego ograniczenia politycznego wpływu na Trybunał.

Co ciekawe, idea porozumienia wykraczającego poza klasyczny podział partyjny pojawia się po bardzo różnych stronach sceny politycznej.

I właśnie to jest najciekawsze.

Reset nie powinien oznaczać: „teraz nasi”

Największe niebezpieczeństwo kryje się bowiem w samym znaczeniu słowa „reset”.

Jeżeli reset miałby wyglądać tak:

„Wy usuwaliście naszych, więc teraz my usuniemy waszych”

– nie byłby żadnym resetem.

Byłaby to kolejna runda tej samej wojny.

Za cztery albo osiem lat przyszłaby następna większość parlamentarna i zrobiłaby dokładnie to samo.

Państwa nie można budować w systemie operacyjnym, który po każdych wyborach wymaga formatowania dysku.

Prawdziwy kompromis ustrojowy musiałby więc stworzyć rozwiązania, które zaakceptujemy również wtedy, gdy władzę będzie sprawował nasz polityczny przeciwnik.

To najlepszy test każdej reformy prawa.

Nie pytajmy:

„Czy ta zasada jest dobra dla mojej partii dzisiaj?”

Zapytajmy:

„Czy zaakceptuję tę samą zasadę, kiedy moja partia przegra wybory?”

Dlatego najważniejszy byłby sposób wyboru sędziów

Jednym z najczęściej pojawiających się pomysłów jest odejście od sytuacji, w której zwykła większość parlamentarna może praktycznie samodzielnie zdecydować o obsadzie Trybunału.

W Panelu Prawników „Rzeczpospolitej” blisko 90 proc. uczestniczących ekspertów opowiedziało się za wyborem sędziów TK przez Sejm większością kwalifikowaną. Ponad 70 proc. uczestników panelu uznało reset konstytucyjny za sposób wyjścia z obecnej sytuacji Trybunału. To opinia konkretnej grupy ekspertów, a nie reprezentatywne badanie całego społeczeństwa, ale dobrze pokazuje kierunek części debaty prawniczej.

Większość kwalifikowana zmuszałaby partie do rozmowy.

Żaden duży obóz nie mógłby po prostu powiedzieć:

„Wygraliśmy wybory, więc Trybunał jest nasz”.

Kandydat musiałby być na tyle akceptowalny, aby poprzeć go również część politycznych przeciwników.

Nie gwarantuje to idealnych sędziów.

Ale zmienia mechanizm polityczny.

Najważniejsze słowo brzmi: zaufanie

Bo państwo nie istnieje wyłącznie dzięki paragrafom.

Istnieje również dzięki przekonaniu obywateli, że instytucje działają według reguł.

Policjant musi wierzyć sądowi.

Sąd musi wiedzieć, jakie przepisy obowiązują.

Przedsiębiorca musi wiedzieć, czy uchwalone prawo będzie obowiązywać jutro.

Obywatel musi mieć pewność, że kiedy państwo naruszy jego konstytucyjne prawa, istnieje miejsce, do którego może się zwrócić.

Trybunał Konstytucyjny został właśnie po to stworzony.

Dlatego obecny konflikt jest tak niebezpieczny.

Nie dlatego, że dotyczy Bogdana Święczkowskiego.

Nie dlatego, że dotyczy Donalda Tuska, Jarosława Kaczyńskiego, Władysława Kosiniaka-Kamysza czy kogokolwiek innego.

Nazwiska przeminą.

Konstytucja ma zostać.

Reset albo kolejna runda wojny?

Zwolennicy resetu konstytucyjnego argumentują, że bez porozumienia wykraczającego poza jedną kadencję parlamentu Polska będzie jedynie przenosiła obecny konflikt na następne lata. Krytycy takich koncepcji zwracają z kolei uwagę, że „reset” przeprowadzony zbyt szeroko lub z pominięciem obowiązujących procedur sam mógłby stworzyć nowe problemy konstytucyjne.

I ten argument trzeba traktować poważnie.

Nie można przywracać szacunku dla Konstytucji poprzez rozwiązanie, którego zgodność z Konstytucją będzie od pierwszego dnia kwestionowana.

Dlatego sensowna debata nie powinna już dotyczyć wyłącznie pytania:

„kto wygra bitwę o Trybunał?”

Znacznie ważniejsze pytanie brzmi:

jak stworzyć Trybunał, którego po następnych wyborach przegrana strona nie będzie chciała natychmiast likwidować?

Jeżeli polska klasa polityczna potrafiłaby odpowiedzieć na to pytanie ponadpartyjnym porozumieniem, byłoby to być może ważniejsze niż zwycięstwo którejkolwiek partii w kolejnych wyborach.

Bo demokracja nie polega tylko na tym, kto rządzi.

Demokracja polega również na tym, że istnieją instytucje, których nawet rządzący muszą słuchać.

A dokładnie taką instytucją powinien być Trybunał Konstytucyjny.

Nie „nasz”.

Nie „wasz”.

Polski.

Oryginalny tekst będący podstawą napisanego felietonu, najdziesz TUTAJ:

Koniec stresu dla Warszawy. Trzaskowski może działać dalej.

Warszawa nie pójdzie do referendum w sprawie odwołania Rafała Trzaskowskiego i Rady Warszawy. Inicjatorzy Stołecznej Operacji Referendalnej zebrali około 111 tysięcy podpisów. Potrzebowali około 132 tysięcy. Zabrakło mniej więcej 21 tysięcy. I właśnie w tym miejscu można mówić o demokracji — choć zapewne każda ze stron rozumie jej zwycięstwo trochę inaczej.

Zwolennicy Rafała Trzaskowskiego mogą powiedzieć: mieszkańcy dostali możliwość poparcia próby wcześniejszego odwołania prezydenta i nie udało się zebrać nawet liczby podpisów koniecznej do doprowadzenia do głosowania. Inicjatorzy referendum mogą odpowiedzieć dokładnie odwrotnie: ponad 111 tysięcy warszawiaków podpisało się pod żądaniem referendum i tego głosu nie wolno lekceważyć.

I obie te informacje są prawdziwe.

Demokracja nie polega przecież na tym, że zawsze wygrywa strona, której kibicujemy. Polega na tym, że istnieje procedura, są jasno określone progi i każdy musi się do nich zastosować.

Tym razem próg okazał się dla przeciwników warszawskich władz zbyt wysoki.

Rafał Trzaskowski jest dziś bezpieczny. Ale od tej konkretnej inicjatywy

W politycznym sensie Rafał Trzaskowski może odetchnąć. Ta konkretna próba jego odwołania dobiegła końca. Nie będzie kampanii referendalnej, nie będzie głosowania i nie będzie możliwości skrócenia jego kadencji w ramach tej właśnie procedury.

To nie znaczy oczywiście, że prezydent Warszawy dostał od mieszkańców bezterminowy immunitet polityczny. Takiego mechanizmu w demokracji nie ma.

Oznacza natomiast coś bardzo konkretnego: Stołeczna Operacja Referendalna nie doprowadziła do referendum, a Trzaskowski pozostaje prezydentem miasta bez konieczności bronienia stanowiska przy urnach w tym postępowaniu.

Warto przy tym pamiętać o skali zadania. W Warszawie trzeba było zebrać podpisy co najmniej 10 proc. uprawnionych do głosowania mieszkańców, czyli około 132 tysięcy osób. Nawet gdyby ten próg został osiągnięty, samo referendum musiałoby jeszcze spełnić warunek frekwencyjny, aby jego wynik był wiążący. W obecnych realiach oznaczałoby to udział około 450 tysięcy osób.

Referendum odwoławcze jest więc z założenia instrumentem wymagającym szerokiej mobilizacji społecznej. Nie wystarczy duże niezadowolenie części mieszkańców. Trzeba je jeszcze przełożyć najpierw na podpisy, a potem na frekwencję.

Czy za miesiąc można zacząć wszystko od nowa?

To oznacza, że prawnie możliwe jest przygotowanie kolejnej inicjatywy referendalnej bez czekania dziesięciu miesięcy wyłącznie z powodu obecnej porażki zbiórki — oczywiście przy zachowaniu wszystkich wymogów proceduralnych.

Nowy inicjator musiałby ponownie formalnie zawiadomić prezydenta miasta oraz komisarza wyborczego o zamiarze przeprowadzenia referendum. Następnie od dnia takiego zawiadomienia biegnie 60-dniowy termin na zebranie wymaganej liczby podpisów.

Co więcej, niewykorzystane karty z poprzedniej zbiórki nie mogą po prostu zostać schowane do szuflady i użyte przy kolejnej próbie. Jeżeli wniosek nie został złożony, przepisy przewidują protokolarne zniszczenie kart z podpisami.

Nowa próba oznacza więc w praktyce nową procedurę.

Nowe zawiadomienie.

Nowe karty.

I ponowne przekonanie co najmniej jednej dziesiątej warszawskich wyborców.

I właśnie na tym polega demokracja

Najciekawszym elementem tej historii nie jest nawet to, kto dziś politycznie wygrał, a kto przegrał.

Ważniejsze jest to, że procedura zadziałała.

Grupa mieszkańców uznała, że prezydent i Rada Warszawy powinni zostać wcześniej odwołani. Prawo pozwoliło im rozpocząć procedurę. Dostali 60 dni. Zbierali podpisy w całym mieście. Zdobyli ich 111 tysięcy. To bardzo dużo ludzi.

Ale prawo wymagało więcej.

Dlatego referendum nie będzie.

Można to traktować jako korzystny wynik dla Rafała Trzaskowskiego. Można uważać 111 tysięcy podpisów za poważne ostrzeżenie dla władz Warszawy. Można też uznać całą akcję za dowód, że mechanizmy demokracji lokalnej rzeczywiście pozwalają obywatelom próbować odwołać wybraną władzę.

Najważniejsze jest jednak coś jeszcze.

Demokracja nie kończy się wtedy, kiedy przegrywa nasza strona.

Demokracja zaczyna się właśnie wtedy, kiedy potrafimy zaakceptować wynik procedury również wtedy, gdy nie jest taki, jakiego oczekiwaliśmy.

Tym razem Rafał Trzaskowski zostaje.

A jego przeciwnicy, jeżeli nadal będą chcieli go odwołać, będą musieli ponownie przekonać do tego Warszawę.

Nie w internecie.

Nie na konferencji prasowej.

Nie liczbą wyświetleń.

Podpisami mieszkańców.

FELIETON POWSTAŁ NA PODSTAWIE TEGO MATERIAŁU: LINK TUTAJ

Oryginalny tekst będący podstawą napisanego felietonu, najdziesz TUTAJ:

Polska na dorobku, rząd na bogato

W Polsce obywatel powinien być oszczędny, przedsiębiorca wydajny, a pracownik elastyczny. Władza najwyraźniej najbardziej ceni tę ostatnią cechę. Zwłaszcza kiedy trzeba elastycznie zmieścić przy rządowym stole jeszcze jedną osobę.

Nie jesteśmy państwem wielkości Indii. Nie mamy tylu mieszkańców co Japonia, Niemcy, Francja czy Włochy. A jednak pod względem liczby osób w szeroko rozumianym kierownictwie rządu potrafimy wystawić ekipę większą od kilku znacznie ludniejszych państw.

W przygotowanym zestawieniu dla Polski naliczyliśmy 108 osób: premiera, 20 ministrów, 78 wiceministrów w resortach oraz dziewięciu sekretarzy i podsekretarzy stanu w Kancelarii Premiera. Sama Rada Ministrów to 21 osób. Dopiero po doliczeniu niższego szczebla widać rzeczywiste rozmiary politycznego kierownictwa. Podstawą zliczenia były imienne wykazy ministerstw i KPRM. Skład Rady Ministrów, kierownictwo KPRM. a miało być TANIEJ?

Dla porównania: we Włoszech premier, ministrowie, wiceministrowie i podsekretarze dają 65 osób. W Indiach premier wraz z ministrami obu szczebli — 71. Francuski premier, ministrowie i ministrowie delegowani — 36. To różne ustroje, więc stanowiska nie odpowiadają sobie idealnie. Polska ma jednak jedną z najliczniejszych ekip wśród państw, dla których w tym porównaniu udało się ustalić pełne sumy. Skład rządu Włoch, wykaz indyjski, skład rządu Francji.

Chciałbym więc wiedzieć, jaką nadzwyczajną sprawność kupujemy za tę liczbę stanowisk.

Oczekiwałbym, że przy tak rozbudowanym kierownictwie odpowiedzialność będzie precyzyjnie przypisana, decyzje będą zapadały szybko, a obywatel bez trudu ustali, kto odpowiada za konkretną sprawę. Rząd powinien umieć pokazać te korzyści. Każde dodatkowe stanowisko wymaga uzasadnienia, które wytrzyma coś więcej niż negocjacje między koalicjantami.

Koalicyjna równowaga może być politycznie potrzebna. Podatnik ma jednak prawo odmówić uznania jej za wystarczający rezultat pracy państwa.

Od rządu Donalda Tuska oczekuję prostego rozliczenia: jakie zadania wykonuje każda z tych osób, jakie decyzje podjęła i jakie wymierne efekty przyniosła jej praca. Chcę również wiedzieć, które kompetencje się nakładają i które stanowiska można połączyć. Odpowiedź powinna być dostępna równie łatwo jak zdjęcia z nominacji.

W przedsiębiorstwie dodatkowy szczebel zarządzania trzeba utrzymać z przychodów. Jeżeli zwiększa koszty, właściciel musi wykazać, że poprawia działanie firmy. Państwo również powinno przeprowadzać taki rachunek. Tymczasem podatnik nie może po prostu zrezygnować z usługi, kiedy uzna, że cena jest za wysoka.

Płaci dalej.

Właśnie dlatego standard gospodarności w administracji powinien być szczególnie wymagający. Publiczny pieniądz ma właściciela: człowieka, który wcześniej na niego pracował.

Koszt kierownictwa obejmuje wynagrodzenia i zaplecze organizacyjne. Ale rozbudowana struktura może generować także koszty trudniejsze do pokazania na pasku płacowym: dodatkowe uzgodnienia, rozmytą odpowiedzialność i czas poświęcony na koordynowanie kolejnych koordynatorów. Im bardziej skomplikowany schemat organizacyjny, tym staranniej trzeba sprawdzać, czy pomaga podejmować decyzje.

NAWET INDIE MAJĄ MNIEJSZY RZĄD NIŻ POLSKA?

Bo argument „to niewiele w skali budżetu” jest niezwykle wygodny. Przy dostatecznie wielkim budżecie niemal każdy pojedynczy wydatek można w ten sposób unieważnić. Milion przestaje robić wrażenie, dziesięć milionów staje się drobiazgiem, a obywatel ma poczuć się małostkowy, że w ogóle pyta.

Nie zgadzam się na taką ekonomię.

Polska gospodarka potrzebuje kapitału, inwestycji, przewidywalnych zasad i sprawnie działających instytucji. Każda publiczna złotówka powinna być oceniana również pod kątem tego, co mogłaby sfinansować gdzie indziej. Dotyczy to zarówno wielkich programów, jak i wygodnych stanowisk na szczycie administracji.

Sama gospodarka nie wyraża na ten układ zgody. Rachunek ponoszą pracownicy, przedsiębiorcy i konsumenci. Polityczne przyzwolenie powstaje wtedy, gdy my przestajemy pytać, a środowiska gospodarcze traktują rozbudowę władzy jak pogodę: można ponarzekać, ale rzekomo nic nie da się zrobić.

CZY NIE DLATEGO PIS STRACIŁ WŁADZĘ, BO BUDOWAŁ BIZANCJUM?

Da się. Można domagać się jawnych kosztów, mierzalnych rezultatów i regularnego przeglądu stanowisk. Da się wymagać od własnej partii dokładnie tego samego, czego wymagało się od poprzedników. Można przestać mylić lojalność polityczną z obowiązkiem finansowania każdej decyzji kadrowej.

Polska nadal ma ogromne potrzeby rozwojowe. Tym bardziej oczekuję, że jej rząd będzie umiał uzasadnić własne rozmiary. Liczba nazwisk w kierownictwie powinna wynikać z pracy do wykonania.

Chciałbym wreszcie zobaczyć rekonstrukcję rządu, po której podatnik dostanie krótszą listę stanowisk, prostszy podział odpowiedzialności i lepszą obsługę.

Bo za państwo płacimy wszyscy. Wygodnie powinno być przede wszystkim obywatelom.

FELIETON POWSTAŁ NA PODSTAWIE TEGO MATERIAŁU: LINK TUTAJ

Oryginalny tekst będący podstawą napisanego felietonu, najdziesz TUTAJ: